Bij communicatieve zelfsturing volgens Cornelis wordt gedacht in mogelijkheden om bestaande regels en afspraken te verbeteren. Als mensen zich ongelukkig voelen met een sociaal systeem waar ze onderdeel van uitmaken en denken te weten hoe dat systeem verbeterd kan worden, mogen ze dat naar voren brengen. Dat geldt voor iedereen die deel uitmaakt van het betreffende sociale systeem. In een cultureel georganiseerd communicatieproces worden dan de nieuwe ideeën beoordeeld en getoetst. Goede ideeën worden vervolgens uitgeprobeerd en als de proef slaagt, worden de bestaande structuren aangepast. Overal waar binnen samenlevingsverbanden regels en afspraken gelden, kan deze nieuwe culturele laag worden toegevoegd. In gezinnen, in bedrijven, in de politiek. De vraag is nu: blijkt dit ook werkelijk te gebeuren?
Habermas (1929) is veel bekender dan Cornelis (1934-1999). Ze waren tijdgenoten, maar Habermas leeft nog steeds. Hij stelt dat de sociale systemen, staat en economie, verzelfstandigd zijn ten opzichte van de leefwereld. Mijn onderzoek daarnaar wijst uit, dat het geld van grote bedrijven en de macht van staten verandering richting communicatieve zelfsturing inderdaad tegenwerken.
Maar Cornelis gaat verder dan Habermas in zijn analyse. en legt uit, dat op elk sociaal systeem een laag van communicatieve zelfsturing gebouwd zou kunnen worden. Anders dan het rationele fundament van Habermas, begint het nieuwe leerproces volgens Cornelis bij de logica van het gevoel. Het kennissysteem zelf heeft nog geen bedoeling, de doelen zijn gegeven. Pas in de fase van zelfsturing gaan we filosoferen over wie we willen zijn en waarom we bepaalde doelen zouden willen bereiken. We gaan denken in mogelijkheden, niet in feiten of voorschriften. Mogelijkheden zijn toekomstgericht. Dit is een maatschappelijk leerproces. Communicatieve zelfsturing kan de sociale systemen in dienst van waarden plaatsen. Als we vanuit waarden en bedoelingen gaan denken in zinvolle mogelijkheden komen er alternatieven naar boven. Wat realistische mogelijkheden zijn moet vervolgens worden uitgeprobeerd. Deze communicatie over alternatieven moet een plek gegeven worden in de besturing van het systeem. Daar is een institutionele verandering voor nodig.